Στις 19 Ιανουαρίου 1919 πεθαίνει ένας από τους μεγαλύτερους ευεργέτες της Δωδεκανήσου, ο Νικόλαος Βουβάλης, ίσως ο μεγαλύτερος σπογγέμπορος του Κόσμου.

Την είδηση του θανάτου του καταγράφει ο Κάρολος Φλέγγελ, επίτιμος διερμηνέας του Ρωσικού Προξενείου στη Ρόδο, και ίσως ο πλέον ειδικός παγκοσμίως για την εποχή του και μέχρι σήμερα, στα σκάφανδρα, την έρευνα στην σπογγαλιεία, και γενικά σε ό,τι αναφέρεται στο φυσικό σφουγγάρι.

Ο Φλέγγελ γράφει: «Ιστάμεθα θρηνούντες προ του νωπού ανθοστεφούς τάφου του αειμνήστου Νικολάου Βουβάλη, του μειλιχίου μεγαλουργού ανδρός, του αναδείξαντος το σπογγεμπόριον εν υπερτάτω βαθμώ και ποιήσαντος σοφωτάτην χρήσιν του πλούτου αυτού, του εκ του σπογγεμπορίου πηγάζοντος.

Είδον τον αείμνηστον άνδρα δια τελευταίαν, οίμοι (σ.σ. αλίμονο), φοράν, χωρίς να μαντεύσω, εν τω λιμένι της Ρόδου επί του «Ligure» ασθενούντα εκ κιρρώσεως του ήπατος και θεραπευόμενον υπό των αρίστων ιατρών της πόλεως, Ιταλών και εγχωρίων, έτοιμον δε προς τον εις Πειραιά πλουν, ίνα ανακτήση εν Αθήναις την πολύτιμον υγείαν.

Αλλά δυστυχώς αντί της υγείας εύρεν εκεί το μοιραίον τέλος, εν ηλικία μόλις 55 ετών, και ήδη θρηνούσι μετ' εμού τον αείμνηστον άνδρα, πάντες οι κάτοικοι της γενετείρας αυτού Καλύμνου και οι ανά την Υφήλιον διεσπαρμένοι Καλύμνιοι, ώσπερ και πλείστοι Έλληνες και ξένοι μέχρι του Λονδίνου και των Παρισίων, μέχρι της Φλορίδος, Κούβας και των νήσων Μπαχάμας, Μέχρι των βορείων ακτών της Αφρικής και των δυτικών παραλίων του Ατλαντικού.

Ιδρύσας τον εν Λονδίνω και Καλύμνω μέγαν σπογγεμπορικόν Οίκον «Ν. Βουβάλης και Σία», έφθασε ταχέως εις το ζενίθ διά της εμπορικής ικανότητος αυτού και των δύο γυναικαδέλφων και συνεταίρων αυτού Πανταλέοντος και Σόλωνος Πελεκάνων. Αποκτήσας δε μεγάλην περιουσίαν, ενεθυμείτο πάντοτε της γενετείρας αυτού, η εχαρίσατο μεγαλοπρεπές μέγαρον διά το Kοινοτικόν Παρθεναγωγείον, επονομασθέν Βουβάλειον.

Ήρξατο κατά το 1903 την οικοδομήν Δημαρχίας παρά το πλευρόν του δημοτικού φαρμακείου, δωρηθέντος τη Κοινότητι υπό του διαπρεπούς προκρίτου και πρώην δημάρχου Μιχαήλ Ε. Μαγκλή, αλλ' η άφθαστος κακεντρέχεια του τότε δημάρχου, προερχομένη από φθόνον, τοσούτον επίκρανε τον φιλόπολιν άνδρα, ώστε εσταμάτησε την ανέγερσιν του μεγάρου, όπερ έκτοτε μένει ημιτελές.

Ετέλει πολλάς αγαθοεργίας ως θρησκευτικόν καθήκον εν κρυπτώ, σθεναρώς βοηθούμενος υπό της ανταξίου συζύγου αυτού Αικατερίνης το γένος Πελεκάνου, ατομικώς και ως πρόεδρος της εν Καλύμνω φιλοπτώχου Αδελφότητος των Κυριών.

Ο διάσημος ανήρ με ετίμα από πολλών ετών, εξ ότου εγνώρισα αυτον, διά της φιλοφροσύνης αυτού, ην δε η μετ' αυτού συναναστροφή λίαν γοητευτική εν τω εν Καλύμνω φιλοξένω μεγάρω αυτού, εν τω άστει του Λονδίνου και εις τα πολλά ταξείδια, άπερ έκαμνεν , αφού είχεν εν υπερτάτω βαθμώ το χάρισμα των αβροφρόνων και μειλιχίων τρόπων.

[Ως κειμήλιον δε φυλάττω σειράν επιστολών αυτού από του 1902 μέχρι του 1918, μαρτυρουσών κατά πόσον ενέκρινεν ο ειδικώτατος ανήρ την υπέρ των δεινοπαθούντων σπογγαλιέων πολυετή δράσιν του, ώστε οφείλω βαθείαν ευγνωμοσύνην τω αειμνήστω Νικολάω Βουβάλη και πέραν του λίαν προώρου τάφου, εφ' όσον ζω].

Ο θάνατος δεν ισχύει να διακόψη τας στενάς σχέσεις μεγάλων ψυχών. Κυβερνώσι δε ημάς τους επιζώντας διά του αγήρω φαεινού παραδείγματος αυτών οι διαπρεπείς μετανάστες, εις την φάλαγγα των οποίων ανήκει και ο αείμνηστος Νικόλαος Βουβάλης, ευτυχείς δε οι λαοί, οι έχοντες τοιαύτα τέκνα».

Η διαθήκη του
Η διαθήκη του Νικολάου Βουβάλη, γράφτηκε το 1911 και δημοσιοποιήθηκε λίγο μετά το θάνατο του. Μεταξύ των άλλων γράφει ότι «ο υπογεγραμμένος Νικόλαος Εμ. Βουβάλης... συνέταξα την παρούσαν ιδιόχειρον διαθήκην μου σήμερον ημέραν Δευτέραν, την εικοστήν πρώτην Φεβρουαρίου του χιλιοστού εννεακοσιοστού ενδεκάτου έτους, περιέχουσαν την τελευταίαν μου θέλησιν, έχουσαν ως εξής:

Εμ πρώτοις εγκαθιστώ κληρονόμους μου, πρώτον, την μητέρα μου Μαρίαν Εμμανουήλ Βουβάλη και αφήνω εις αυτήν μόνην την αναλογήσουσαν αυτή νόμιμον μοίραν εκ της κατά την ώραν του θανάτου μου ευρεθησομένης περιουσίας μου και δεύτερον την Ελληνικήν Ορθόδοξον Κοινότητα Καλύμνου, την δημογεροντίαν δηλονότι Καλύμνου, εις ην αφήνω άπασαν ανεξαιρέτως την λοιπήν κινητην και ακίνητον περιουσίαν μου, οπουδήποτε ευρισκομένην είτε εν Καλύμνω είτε αλλαχού.

Εν περιπτώσει δε προαποβιώσεως της ειρημένης μητρός μου, μοναδικός και αποκλειστικός κληρονόμος απάσης της περιουσίας μου κινητής τε και ακινήτου, έσται μόνη η διαληφθείσα Ελληνική Ορθόδοξος Κοινότης Καλύμνου, ήτοι η Δημογεροντία Καλύμνου.

Τους ειρημένους εγκαταστάτους δύο κληρονόμους μου... υποχρεώ και παρακαλώ αυτούς να δώσωσιν εμπροθέσμως τα εξής κληροδοτήματα ως ακολούθως:

1. Εις την σύζυγόν μου...

2. Εις τον γυναικάδελφόν μου...

3. Εις την κληρονόμον μου την Ελληνικήν Ορθόδοξον Κοινότητα, ήτοι την Δημογεροντίαν Καλύμνου επιβάλλω τους ακολούθους όρους εις την χρήσιν της εις αυτήν περιελευσομένης περιουσίας μου και διατάσσω να τηρήση αυτούς πιστώς και απαρεγκλίτως:

1. Τέσσαρες χιλιάδες εικοσάφραγκα να χρησιμοποιηθώσιν όπως κτισθή νοσοκομείον εις την αγαπητην μου πατρίδα Κάλυμνον, αρκετά ευρύχωρον μετά ευρυχώρου περιβόλου και αγορασθώσι τα αναγκαιούντα εις αυτο.

2. Να κατατεθώσιν εις την Εθνικήν Τράπεζαν της Ελλάδος δέκα πέντε χιλιάδες εικοσάφραγκα, όπως εκ των τόκων του ποσού συντηρήται το ειρημένον νοσοκομείον, όπερ θα φέρη το όνομά μου Βουβάλειον Νοσοκομείον

3. Τρεις χιλιάδες εικοσάφραγκα να χρησιμοποιηθώσι δι' οικοδομήν Επαγγελματικής Σχολής των Αρρένων και χίλια εικοσάφραγκα δι' αγοράν των μάλλον αναγκαιούντων εις αυτην.

4. Να τεθή επίσης εις την εθνικήν Τράπεζαν της Ελλάδος εν έτερον ποσόν εκ δέκα χιλιάδων εικοσαφράγκων, ίνα εκ του τόκου αυτών χορηγούνται:

α. Διακόσια εικοσάφραγκα ως βοήθημα κατ' έτος εις το «Βουβάλειον Παρθεναγωγείον», όπως καλλιτερρεύση το προσωπικόν αυτού και η εν γένει λειτουργία αυτού.

β. Εκατόν εικοσάφραγκα κατ' έτος ως βοήθημα της επαγγελματικής Σχολής των Γυναικών

γ. Το υπόλοιπον των τόκων να διατίθεται προς συντήρησιν της άνωθεν ρηθείσης Επαγγελματικής Σχολής των Αρρένων, ήτις θα φέρη επίσης το όνομά μου «Βουβάλειος Επαγγελματική Σχολή των Αρρένων».

5. Παν περίσσευμα εκ της περιουσίας μου να κατατίθεται εις την εθνικήν Τράπεζαν της Ελλάδος, όπως εκ των τόκων του ποσού τούτου συντηρήται καλλίτερον το ειρημένον νοσοκομείον.

Το νοσοκομείον περί του οποίου αναφέρω άνωθεν να διαιρεθή εις τρόπον τοιούτον, ώστε εκτός της πτέρυγος δια τους πτωχούς να υπάρχει και πτέρυξ δια τους δυναμένους να πληρώνωσι, ίνα αι πληρωμαί αύται συντελώσι προς καλλιτέραν συντήρησιν του νοσοκομείου και ευρυτέραν αγοράν των τόσων χρειωδών αυτώ

Αν και εις τοιαύτα (μια λέξη δυσανάγνωστη) η θύρα πρέπει να είναι ανοικτή εις πάντας τους προσφερομένους, εν τούτοις επειδή δεν είναι δυνατον να εξαρκέση το νοσοκομείον τούτο, επιτάσσω:

1. Να μην γίνωνται εν αυτώ δεκτοί οι μη Χριστιανοί Ορθόδοξοι, επ' ουδενί δε λόγω άλλου θρησκεύματος

2. Να μη γίνωνται δεκτοί οι ξένοι Χριστιανοί Ορθόδοξοι, ειμή επί πληρωμή αναλόγω της συντηρήσεως αυτών, συμφώνως τη αποφάσει της διοικητικής του νοσοκομείου επιτροπής

3. Να μη γίνωνται δεκτοί εν αυτώ δωρεάν αν και Καλύμνιοι, οι όντες εις θέσιν να πληρώνωσι

4. Να μη γίνωνται δεκτοί οι πάσχοντες από νόσους ανιάτους μεταδοτικάς ή και χρόνια νοσήματα.

...........................................................................Ο Διαθέτης Ν. Βουβάλης ΑΥΡ

Στο αυτό χειρόγραφο του 1911, ο Βουβάλης προσθέτει στις 11 Αυγούστου 1918 τα εξής:
Προκειμένου να αναχωρήσω αύριον τη 12 Αυγούστου 1918 δι' Αθήνας εξ αιτίας ασθενείας μου, καλόν θεωρώ να διορθώσω μερικά αναφερόμενα εν τη διαθήκη μου και κάμω και τινας προσθήκας...

6. Αφ' ότου συνέταξα την άνω διαθήκην μου πιστεύω ότι θα ευρεθή ανώτερον ποσόν του ωρισμένου εν αυτή.

Αφήνω δε τον Σόλωνα Πελεκάνον και τον Παντελή Πελεκάνον, όπως διευθύνωσι τα περισσεύοντα ποσά, όπως ούτοι ήθελαν εγκρίνει διά τους άνω αγαθοεργούς σκοπούς. Ο διαθέτης Ν. Βουβάλης

 

Πηγή : Ροδιακή